Tedavisel İlaç Kan Düzeyi Analizleri

A - Nöropsikiyatri alanında kullanılan İlaçların kan düzeyleri analizleri (Therapeutic Drug Monitoring -TDM).

Analizin amacı ve Yöntem
Ülkemizde tedavisel ilaç kan düzeyi ölçümlerinin Biyokimya Laboratuvarlarının rutin yapılan analiz listeleri içinde yer almamasının iki önemli nedeni vardır. Bunlardan ilki; klinisyenlerin çoklukla geleneksel yöntemlerle tedaviye yaklaşımları (tanısı konulan her hastaya belirli protokole göre tedavi planlanması) ve bunun sonucu olarak da talep azlığıdır. İkinci önemli neden ise laboratuvarlarımızda kullanılan kapalı sistem yöntemlerle analizlerin gerçekleştirilmesi ve bu yöntemlerin ilaç analizleri için yeterli özgünlüğe sahip olmaması ve sonuçlarının tartışmalı olmasıdır.       

Laboratuvarımızda ilaç kan düzeyleri analizi gold standart olarak kabul edilen LC/MS/MS ile gerçekleştirilmektedir. Bu nedenle klinikte güvenle kullanılmaktadır. Bu analiz yöntemi özgünlüğü nedeniyle hem tedavisel ilaç düzeylerinin takibinde ve hem de fenotipleme aracı olarak da faydalı olmaktadır. Bilindiği gibi tedavide kullanılan ilaçlar zaman zaman farklı nedenlerle beklenen klinik cevabı vermezler. Bu nedenle öncelikle ilaçtan beklenen yanıtın yüksek güvenirlikle ölçülmesi ve izlenmesi gerekir.        

BireyselleştirilmişTıp uygulamaları kapsamında İnsan Genom Projesinin uygun çıktıları 2008 yılından bu yana Üniversitemiz Farmakogenetik Laboratuvarında etkin bir biçimde kullanılmaktadır. Laboratuvarın kullanıma girmesiyle kurumsal anlamda  “kişiye özel tedavi” kavramı yerleşmiştir. Bu çalışmalar sonucunda özellikle nöropsikiyatri alanında kullanılan yetmişin üzerindeki ilacın analizi gerçekleştirilerek;

  1. İlaç kan düzeyleriyle ilişkili kişiye özel tedavi protokolü oluşturulmuştur (TDM).                    
  2. Ölçüm sonuçlarından hareket ederek muhtemel polimorfizmin ön tanısıyla ilgili yorum yapılmakta ve probe drug kullanıp fenotipleme ile doğrulanmaktadır.                    
  3. Kullanılan ilaç dozu ve plazma düzeyi arasındaki ilişkiden yararlanıp; birçok ilacın metabolik yolunda görev alan Sitokrom P450 (CYP) enzim sisteminin çalışma hızının sınıflaması yapılabilmektedir (Poor Metabolizer (PM) - Intermediate Metabolizer (İM) - Efficient Metabolizer (EM) - Ultrarapid Metabolizer (UM)). İlaçların metabolize olma hızları plazma düzeylerinden anlaşılmakta ve acil durumlarda erken önlem alınabilmektedir.                    
  4. Farmakogenetik laboratuvarında DNA analizyle genotipleme yapılmaktadır.  
                

Bu özgün yöntemle İlaç kan düzeylerini ölçmek ve kişiye özel tedavi protokolü oluşturulması yanında, bu çalışmaların önemli bir çıktısı da; Ölçülen ilaç düzeylerinin davranışını her koşulda izlemek, bu gözlemler ve bilgiler ışığında geliştirilen veri tabanından faydalanıp; klinikte en iyi ilaç dozu belirleme (bestdose) çalışmalarının herkes tarafından kullanılabilir sonuçlarına ulaşmak mümkün olabilir.                    

Laboratuvarımızda tedavisel ilaç kan düzeyi ölçümlerinin rutin olarak yapılması; hem akılcı ilaç kullanımı uygulamalarına yardımcı olmakta ve hem de sağlık ekonomisine katkı sağlamakta ve hastalık merkezli tedaviden bireyselleştirilmiş tedaviye geçişte önemli mesafeler alınmasına da aracı olmaktadır.

Analiz Menüsü - Araç Gereç – Kalite Kontrol
Laboratuvarımızın TDM biriminde: Yetmişin üzerinde ilacın plazma düzeyi; Agilent 6470 LC-MS/MS spectrometry sistemiyle (altın standart) gerçekleştirilmektedir.                     
Yöntemlerin validasyon ve güvenirlikleri EMA 2011 temmuz kılavuzu doğrultusunda özgünlük, seçicilik, doğruluk-kesinlik, kalibrasyon eğrisi, matriks etkisi(matrix effect), taşınma etkisi (carry over), seyreltme bütünlüğü (dilution integrity) ve stabilite parametrelerine göre gerçekleştirilmiştir.;

Kullanılan Numune Tipi

Örnekler; kararlı durum şartlarında (steady state) son doz öncesi (vadi-through) mavi kapaklı sitrat antikoagülanlı tüplere alınır.

Oda sıcaklığına geldiğinde 4000 rpm de 10 dakika santrifüj edilir, en az 0.6 ml plazma ayrılır ve örnek alımını takibeden 2 saat içinde kuru temiz bir tüpe aktarılarak laboratuvara soğuk zincirle ( transfer sıcaklığı) gönderilir.

Yetersiz numune miktarı, hatalı barkod, aşırı lipemik plazma; farklı antikoagülanlı tüp kullanımı “numune ret” nedenleridir.

Fenotip tayini için; aktif metabolit ile ana molekül arasındaki oran (metabolik oran/metobolic ratio) hesaplanmaktadır.

Çalışma günleri:

Aşağıda verilen tabloda bulunan moleküllerin analizleri ( tatil günleri hariç) her gün LC/MS/MS tekniğiyle yapılmakta ve teslim alınan örneklerin analiz sonuçları 24 saat sonra alınmakta analitik kontroller sonrası en geç iki gün sonra verilmektedir.

Numunelerin Dayanıklılığı;

Moleküller menüsünde her bir molekül için dayanıklılık koşulları ve süreleri ayrı ayrı belirtilmiştir.

TDM ANALİZİ TEST LİSTESİ

Molekül adıYarılanma Ömrü (t1/2)Terapötik Aralık ng/mlPanik Değer (Alarm düzeyi) ng/ml
Acomprosate3–33 saat250-7001000
Alprazolam12–15 saat5-50100
Amisulpiride12–20 saat100-320640
Amitriptiline + Nortriptiline10–28 saat80-200300
Aripiprazole + Dehydroaripiprazole60–80 saat150-5001000
Atomoxetine2–5 saat200-10002000
Brexpiprazole91 saat40-140280
Buspirone1–5 saat1-48
Bupropion+ Hydroxybupropion17–47 saat850-15002000
Cariprazine48–120 saat12-2040
Carbamazepine+Carbamazepine 10-11Epoxide10–20 saat4-12 (µg/ml)20 (µg/ml)
Chlorpromazine15–30 saat30-300600
Clomipramine + N-desmethylclomipramine37–43 saat230-450450
Clonazepam30–40 saat4-80100
Clozapine + Norclozapine12–16 saat350-6001000
Diazepam43 saat200-25003000
Donapezil70 saat30-7575
Duloxetine HCL12 saat30-120240
Escitalopram27–32 saat15-80160
Fluoxetine + Norfluoxetine4–15 gün120-5001000
Flupentixol20–40 saat1-1015
Fluvoxamine21–43 saat60-230500
Fluphenazine16 saat1-1015
Gabapentine5–7 saat2-20 (µg/ml)25 (µg/ml)
Guanfacine18 saat  
Haloperidol12–36 saat1-1015
Imipramine + Desipramine15–18 saat175-300300
Lacosamide10–15 saat1-10 (µg/ml)20 (µg/ml)
Lamotrigine14–104 saat3-14 (µg/ml)20 (µg/ml)
Levetiracetam6–8 saat10-40 (µg/ml)100 (µg/ml)
Lorazepam12–16 saat30-100300
Lurasidone20–40 saat15-40120
Maprotiline20–58 saat75-130220
Memantine60–100 saat90-150300
Methylphenidate2 saat13-2244
Metformin64 saat1-2 (µg/ml)> 5 (µg/ml)
Mianserine14–33 saat15-70140
Mirtazapine20–40 saat30-80160
Milnacipran5–8 saat50-110220
Moclobemide2–7 saat300-10002000
Modafinil10–12 saat1000-17003400
Nalmafen13 saat10-20200
Naltrexone + 6-beta naltrexol7–13 saat25-100200
Olanzapine + N-dimethyl Olanzapine30–60 saat20-80150
Opipramol11 saat50-5001000
Oxcarbamazepine (MHD)5 saat10-35 (µg/ml)40 (µg/ml)
Paliperidone17–23 saat20-60120
Piracetam   
Paroxetine12–44 saat30-120240
Pimozide23–43 saat15-2020
Pramipexole8-12 saat0.39-7.1715
Pregabaline6 saat2-5 (µg/ml)10 (µg/ml)
Quetiapine6–11 saat100-5001000
Reboxetine8–12 saat60-350700
Risperidone + Paliperidone (9-OHRis)17–23 saat20-60120
Rivastigmine1-2 saat8-2040
Sertindole55–90 saat50-100200
Sertraline + N-Desmethyl Sertaline22–36 saat10-150300
Sulpiride8–14 saat200-10001000
Tianeptine2.5-3 saat30-80160
Topiramate19–23 saat2-8 (µg/ml)16 (µg/ml)
Trazodone HCL4–11 saat700-10001200
Trifluoperazine 1-2.3 
Valproic Acid Total11–17 saat50-100(µg/ml)120(µg/ml)
Valproic Acid Serbest 5-15 (µg/ml)30 (µg/ml)
Venlafaxine + O-Desmethyl Venlafaxine (ODV)10–20 saat100-400800
Vortioxetine57–66 saat10-4080
Ziprasidone4–8 saat50-200400
Zolpidem1–4 saat80-160320
Zuclopenthixol15–25 saat4-50100
Zopiclone2–6 saat55-85300

Analitik Yorumlama ve Onay;  

Laboratuvarımızda Analizi Yapılan İlaçların;

a-) Yarılanma Ömürleri (t1/2),
b-) Terapötik Aralıkları,
c-) Supraterapötik Aralıkları,
d-) Alarm Düzeyleri yukarıdaki tabloda verilmiştir.

TBL.PR.006 NUMUNE ALMA TRANSFERİ KABUL RET ANALİZİ SAKLAMA VE İMHA PROSEDÜRÜ GÖRÜNTÜLEMEK İÇİN TIKLAYINIZ.

Güncellenme Tarihi11 Kasım 2026

Paylaş